Natural Resources, Development and Democracy

From the Beginning

Located in the capital city of Thailand, but my house looked pretty much like bamboo-hut in rural area. It was many years that I grew up in the house with no tap water and no electricity. Everyday my mother, my sister and I had to walk for half kilometer to the river bank and bring back home some water for cooking and cleaning. It was joyful time, I remember, seeing all activities altogether along the river made me feel like we were not lonely in the world, we had friends.

When rainy season came, we did not need to go to the river bank. My father had ways to save water from the sky. Unlike water from the river, we did not have to boil rain water before we drank. I remember how much I liked drinking that ‘sky water’, it tasted really sweet, real sweet.

Just before I started going to middle school, tap water and electricity came to my house. As a teenager, I enjoyed having the first television and a new toilet very much; I went to the river bank no more. However, sometimes the tap water and electricity in our house went off. I could feel how frustrated my father was when seeing that just across the street there were bigger houses with never ran out of water and electricity. And I did not understand why.

I Met Them on the Street in Bangkok

My first understand came to me when I was in the first year of undergraduate school. I met them on the street in Bangkok, in front of the government’s house which I had to pass by every day.

The street was blocked by the protesters calling themselves ‘Assembly of the Poor’. I got off the bus, walked through the crowd seeing that there were mostly old people on the protest site. An old lady saw question in my eyes, she came to me saying that all her children had gone to work in the big cities as there was no job anymore in her hometown. And the conversation continued.

It was “Pak Moon Dam” that brought her far away from home in the Northeastern to the capital city. Without agreement from local people, the dam was built in her hometown in order to produce electricity (which it is not now functioning as it was claimed). Ever since the dam came to the Moon River, all fishes had gone, the fishery was dead, her land had been under the flood for months every year. “I am not asking the government to destroy the dam, I just want someone to open the gates of the dame just to let the fishes come back to the river when the fishery season comes” said the old lady “we need food to survive”.

I also learned that Pak Moon Dam was one in many dams that caused people suffering. Moreover, I was so sure that electricity in my house travelled from one of these dams. And I came to understand that to keep the city bright, some people’s lives had to be sacrificed for us.

Water, Farm and Market

There were much more people, much more than I had imagined, suffering from the error development. I had learned more on that reality as I grew up.

One year after I knew Pak Moon Dam, I got to know the biggest dam in my country. Bhumipol Dam was built on the Ping River in Tak province, known as the most successful investment in the century. Unfortunately, it had very little water at the time. From what I heard, since the dam was built, many farmers had been told to grow rice according to the water schedule from the Ministry of Agriculture and Cooperatives. At that moment they were told not to grow rice even though it was their usual time to do so.

I was there to meet some farmers living in upper part of the dam. They still survived from the rice in their stock, but it would not be longer. Sooner they would have to start finding loan by exchanging their lands with it. And no, they had no plan for demonstration in Bangkok, because the name of the dam is given after the name of their beloved king.

At the same time, in the lower part of the dam, I acknowledged that my grandparents were still able to work in their farm with water from the Bhumipol Dam. However, they did not grow rice like they did year before, they said because of the price of rice in the market was too law. Instead they grew some plants that needed and sold better in the market.

Equally sad, my grandparents did not have more money than those farmers in the upstream. Once they sold the product in the market they had to spend that income to buy rice to eat, furthermore, they had to pay back very expensive loan they got for buying chemical fertilizer. After all, they had nothing left and started talking about selling the land as well. It became an ugly circle.

I came to think that if my grandparents grew the rice, at least they could have kept it for the household all year. Why did they let the market tell them what to grow? Should people think about making food before making money?

And I was so sure that the Thai society and the government agencies, namely the Ministry of Agriculture and Cooperatives, made a big mistake by throwing the farm into the market. Since that moment, I strongly believe that, water and agriculture should be completely out of the market.

From Mountain to Ocean

I have met them more and more, the poor people who suffer from all kinds of development projects in the name of national development.

My profession took me round the country where I could see from mountain to ocean that people were fighting for the right to access natural resources in order to bring back their livelihoods.

Among those are people from the communities around Songkhla Lake, the largest natural lake in the country, located on the Malay Peninsula in the Southern Thailand. The lake has known to be home of millions people as it has produced human basic needs, maintained livelihoods and supported southern regional economy for long time

I was there years ago when the issue of decadence was brought up to the Thai public as it was affecting not only people’s lives but also so-called tourism. I was impressed to see the diverse communities around Songkhla Lake; the forest community, the farming community, the fishery community. Before development projects came to the lake, these different communities used to co-exist peacefully. Without money, they all survived with the traditional trade by exchanging forest products, rice, fishes to each other. It became the culture of ‘forest-field-fishery’ for hundreds years. Sadly, after the dam, the modern agriculture, the fishery industry, and the market came, things had changed and then came the dispute over the control of resources while those resources were dramatically decreasing both in quality and quantity.

I was neither an anti-development, nor anti-capitalism. On one hand I thought that development in capitalism way became very cruel to human being, especially to those who had less or no power. On the other hand, I thought that the idea of bringing all back to community was too romanticized. But I had no knowledge to think of anything. The only thing I could think of, as media, was writing, telling the Thai public that what kind of the society we were living in. I was hoping that once we acknowledge and aware of causes and consequences, we would be able to do something together.

But I did not know what we could do. Thus when some of my readers asked me what we should do, I had no answer for them.

I Do Not Have An Answer, But They May…

It was years after that I thought I may saw a possible answer. Three years ago in a community in the Southern Thailand, my office went there to run a citizen media workshop for local people. The aim was to give them some tools hoping that they would be able to raise their voices to the public, as they were fighting with a development project that was about to be implemented in the area.

The conflict was more complicated than I had thought. The community did not fight with the investors and the state only, but also among themselves. Some resident wanted the project to come as they hoped it would create more jobs for local people. Some resident did not want the project as they believed that the project would destroy the ocean which would then result in the loss of fishery and their livelihood. The community was divided and became falling apart. Small arms were used and conflict turned violent.

In the workshop there were two sides of people learning how to shoot the video and make a story. But nobody could manage them to produce any story as they could not come to agreement. However, after long process of dialogue, they came together with one story at the end. It was not a story targeting the audience outside saying that how good or how bad the development project was, but a story for talking among themselves. It was a simply beautiful story about a man who woke up every morning in the community, walked a few steps to the beach and caught mackerel fishes by naked hands as the sun was rising.

To me it was just a lovely story, but for them the message was very powerful. It brought back what the community shared as common value. Since then, they started to come back to talk again. Even though right now the conflict is still ongoing, but there is no report on using violence in the area anymore.

Looking around, these days, I can see many disputes over natural resources that turned to violent conflict. I still do not have an answer how we can get out of it, but maybe they do. I mean, they, who were born, have lived and now are fighting for their lives…

Where Do We Go from Here?

Today I am learning that environmental conflicts or natural resource conflicts are extremely complicated and involve so many parties. As globalization has brought about great changes everywhere, community is no longer standing alone. People, community, national, global are all inter-connected. I have realized that we can no longer just say no to development; we must find the way to live with it. Meanwhile, global problem like nature disaster, environmental change are coming to knock on our door and there is no way we can escape without our heads and hearts together. What are we going to do when all sources seem to be subjected to great conflict?

We have talked about sustainability. What does sustainable development or sustainable management look like? I have heard about it but never really seen the face. However, one thing I can see is that sustainable development has to be in all sectors’ hands, not only in one hand. It is too easy just to blame on government, capitalist, or market. People are no longer that passive to leave their lives in those hands. I believe that democracy could be used as road, as process. I mean, the kind of participatory democracy that never leaves the poor (of power) behind.

Where do we go from here? How do I see possible collaboration, management and sustainability? As my little heart can think of is that before we move forward, we have to come together as a whole. Since we never asked ourselves and never come to agree on how we would like our society to be, agricultural – industrial – utopia commune or whatever. Should we start dialogue on it? And of course, I am talking about dialogue as a whole society, in all level, not only among the super power. We do need democracy now.

งานภาคประชาสังคมในกระบวนการสันติภาพ (ต่อ)

นานหลายสัปดาห์กว่าจะกลับมาโพสต์เนื้อหาต่อจากโพสต์ที่แล้ว มาช้ายังดีกว่าไม่มานะจ๊ะ :D

โพสต์ก่อนหน้านี้ ปอเล่าว่าอาจาย์มารค ตามไท พูดถึงเรื่อง”กระบวนการสร้างสันติภาพ” ไว้ในปาฐกถาที่ชื่อว่า “ประชาสังคมกับกระบวนการสร้างสันติภาพ” วันนี้ขอเล่าต่อสั้นๆ ว่า ในทัศนะของอาจารย์มารคแล้ว “ลักษณะทั่วไปของานภาคประชาสังคมในกระบวนการสันติภาพ” คืออะไร และปัญหาที่คนทำงานเหล่านี้ต้องเผชิญคืออะไร

DSC-2729

“ลักษณะทั่วไปของงานภาคประชาสังคมในกระบวนการสันติภาพ”

อาจารย์มารคบอกว่า โดยทั่วไปๆ เห็นงานอยู่สองประเภท คือ

หนึ่ง งานประเภทที่มาจากการวางแผน คือภาคประชาสังคมกลุ่มต่างๆ วางแผนว่าจะทำงานบางอย่าง เป็นการคิดร่วมกัน วางแผนกันว่าจะทำงานแบบไหนดี

สอง งานประเภทที่ทำโดยไม่ได้วางแผน และเป็นปฏิกิริยาโดยตรงต่อเหตุการณ์ เป็นการที่เห็นเหตุการณ์บางอย่าง แล้วภาคประชาสังคม จะเป็นคนหรือกลุ่มคนก็ได้ ทำบางอย่างออกมากระทันหัน และเปลี่ยนทิศทางของการพยายามแก้ปัญหาความรุนแรง

ยกตัวอย่าง ที่ซาราเจโว บอสเนีย ตอนที่ยูโกสลาเวียกำลังแตก มีวันหนึ่ง ประชาชน 22 คนถูกถูกสังหารกลางเมืองโดยทหารของรัฐ นักดนตรีคนหนึ่งซึ่งอาศัยอยู่ในบริเวณจุดที่ประชาชนถูกสังหาร เขาชื่อ “สเมโลวิช” เป็นนักดนตรีเชลโล เขาเห็นเหตุการณ์คน 22 คนถูกยิง รู้สึกทนไม่ไหว และโดยไม่ได้วางแผนหรืออะไรทั้งสิ้น และไม่มีกลุ่มที่สังกัดด้วย วันรุ่งขึ้นและอีก 22 วันถัดไป เท่ากับจำนวนคนที่ถูกยิง เขาจะถือเชลโลไปที่จุดสังหาร และเล่นมันอยู่ประมาณ 2 ชั่วโมงทุกวัน วันแรกที่ไป คนก็ไม่เข้าใจว่าทำอะไร ก็ถามเขา เขาตอบว่า เขาไม่อยากให้สิ่งที่เกิดขึ้นหายไปจากความจำของคน ก็เลยเล่น และเขาจะเล่นเท่ากับจำนวนคนที่ถูกสังหาร และ 22 วันนั้นมันเพียงพอที่เรื่องนี้จะกระจายไปทั่วประเทศ สื่อก็เสนอเรื่องราวนี้ไปทั่วโลก

มันทำให้คนหลายกลุ่มมองว่า เวลาเกิดเหตุการณ์ร้ายแรงแล้วกระทบความรู้สึกคน เราไม่จำเป็นที่จะ “แค่รับเฉยๆ” แล้วกลุ้มใจ เราสามารถทำอะไรบางอย่างได้โดยไม่ต้องคิดก่อนว่ามีประโยชน์ไหม นักเชลโลคนนั้นบอกว่าเขาไม่ได้คิดอะไร เขาเป็นนักดนตรี เขาทำอย่างอื่นไม่ได้ เขาจะไปเล่นดนตรีตรงนั้นแทนคน 22 คนที่ตายไป นี่คืองานในกระบวนการสันติภาพประเภทที่ไม่วางแผน

อาจารย์มารคเห็นว่า งานทั้งแบบวางแผนและไม่วางแผนมีความสำคัญทั้งคู่ เพราะฉะนั้นเวลาเราพูดถึงประชาสังคมกับกระบวนการสันติภาพ มันไม่จำเป็นเสมอไปที่ต้องเป็นการจัดกลุ่ม-วางแผน ซึ่งนั่นก็สำคัญ แต่บางครั้งมันคือคนในสังคมเองมีปฏิกิริยาต่อสิ่งที่เกิดขึ้น แล้วไม่ยอมให้มันผ่านไปเฉยๆ

นอกจากนี้แล้ว อาจารย์มารคก็บอกว่า ยังมีวิธีทำความเข้าใจงานของภาคประชาสังคมในกระบวนการสันติภาพอีกแบบหนึ่ง นั่นคือ

หนึ่ง ชนิดที่ไปร่วมกับโครงการของรัฐ และสอง การริเริ่มทำอะไรบางอย่างเอง โดยไม่สนใจโครงการของรัฐหรือนโยบายของรัฐ ซึ่งทั้งสองแบบนี้เป็นประโยชน์ทั้งคู่

ตัวอย่างงานประเภทที่ประชาสังคมที่ไปมีอิทธิพลต่อนโยบายบางอย่างของรัฐ เช่น พรบ.การบริหารราชการจังหวัดชายแดนใต้ (พรบ.ศอ.บต.) ที่กำลังเข้าสภา ซึ่งมีอะไรที่ต่างจากพระราชบัญญัติฉบับเดิม จริงอยู่ในสภาก็มีผู้แทนมาถกเถียงกัน แต่นั่นไม่ได้หมายความว่าจะเป็นความเห็นที่เพียงพอจากในพื้นที่ภาคใต้โดยเฉพาะ วิธีของภาคประชาสังคมคือ การไปออกความเห็นในสภาหรือจัดวงคุยกันเรื่องนี้ก่อน เช่น จะมีการตั้งสภาเสริมสร้างสันติสุขในจังหวัดชายแดนภาคใต้ มีสมาชิก 50 คน ในมาตราที่ 20 เป็นเรื่องอำนาจหน้าที่ในการเสนอแนะให้คำปรึกษา คำถามคือมันต่างอะไรจากที่เคยทำมา 20-30 ปี มันเพียงพอหรือเปล่า เรื่องนี้เป็นสิ่งผิดจังหวะเวลาหรือว่าย้อนยุคเหมือน10 ปีก่อนหรือไม่ ทุกคนต้องคิด คิดแล้วก็ต้องออกไปแสดงความเห็นต่อมาตราต่างๆ นี่คือตัวอย่างของการมีส่วนร่วมในโครงการของรัฐ

ถ้าเป็นลักษณะของงานที่คิดขึ้นเอง คือ การคิดหารูปแบบและดำเนินโครงการเอง ซึ่งเราก็เห็นตัวอย่างมากมาย

ทั้งนี้ อาจารย์มารค ได้ยกตัวอย่างงานในกระบวนการสันติภาพของกลุ่มภาคประชาสังคมต่างๆ จากหลายที่ทั่วโลก และตั้งข้อสังเกตว่า

มีคำถามยากประการหนึ่งในการทำงานเรื่องสันติภาพ คือ เราจะเรียนรู้จากที่อื่นได้อย่างไร ซึ่งเป็นคำถามที่ท้าทายมาก เพราะมันมีจุดยืนได้หลายจุดยืน หนึ่งบอกไม่ฟังใครเลย ไม่เรียนรู้จากใครทั้งสิ้น อีกแบบหนึ่งก็สุดขั้วคือฟังหมดแล้วพยายามทำตามหมดทุกอย่าง

อาจารย์มารคแสดงความเห็นว่า ทั้งสองทางอาจจะเป็นทางที่ไม่ค่อยเหมาะ ที่ทำตามน่ะไม่เหมาะแน่ เพราะบางครั้งมันทำไม่ได้ มันคนละเรื่องกัน บริบทก็ต่างกัน อยากทำก็ทำไม่ได้เพราะไม่มีบางอย่างอยู่ที่นั่น แต่ถ้าบอกไม่ฟังเลยมันก็เป็นคำถามเหมือนกันว่าแปลว่าอะไร

นอกจากนี้ อาจารย์มารคยังพูดถึง “ปัญหาที่ภาคประชาสังคมอาจเผชิญในการทำงานด้านสันติภาพ” ด้วย ซึ่งสรุปได้ย่อๆ ว่า ปัญหาที่ประชาสังคมอาจต้องเผชิญคือ

หนึ่ง การประสานงานระหว่างกลุ่มที่มีเป้าหมายระยะยาวเหมือนกัน แต่เป้าหมายระยะสั้นต่างกัน กล่าวคือ เป้าหมายระยะยาวคือการอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข แต่เป้าหมายระยะสั้นอาจสวนทางกัน การทำงานของกลุ่มหนึ่งอาจไปลบความคืบหน้าของอีกกลุ่มหนึ่ง

สอง การประสานงานระหว่างกลุ่มที่มีเป้าหมายระยะยาวต่างกัน ปัญหาคือทำอย่างไรที่จะรวมคนที่ไม่อยากอยู่ร่วมกัน ให้เข้ามาอยู่ด้วยกันให้ครอบคลุมทุกกลุ่ม

สาม การประสานงานระหว่างภาคประชาสังคมในพื้นที่ กับภาคประชาสังคมที่มาจากนอกพื้นที่

สี่ อิทธิพลของแหล่งทุน

………………..

ทั้งนี้ ในช่วงท้าย ผู้เข้าร่วมการประชุมได้ตั้งคำถามไว้อย่างน่าสนใจ และอาจารย์มารคก็ได้ตอบคำถามผู้เข้าร่วมการประชุมไว้น่าสนใจมากเช่นกันค่ะ

หมายเหตุ : ปอหยิบส่่วนท้ายนี้มาจากเอกสารเผยแพร่ที่แขวนอยู่ในเว็บไซด์ DSW ค่ะ :)

คุณราณี หัสรังสี

น่าสนใจในเรื่องกระบวนการสันติภาพ ถ้าคิดกันว่าอยากสร้างประตูใหญ่ ก็ต้องคิดว่าจะออกแบบประตูใหญ่อย่างไร และการจะสร้างฐานรองรับประตูใหญ่เพื่อให้หลายๆ คนได้ใช้ประตูใหญ่นี้ ควรคิดถึงอะไรบ้าง จึงอยากถามอาจารย์ให้เห็นเป็นแนวทางกว้างๆ

คุณพุทธณี กางกั้น

จากที่ฟังมามีคำถามสำคัญ 2 ประการ คำถามแรก คือ โดยส่วนตัวแล้วสงสัยว่าภาคประชาสังคมในส่วนอื่นต้องการสันติภาพจริงหรือไม่ เพราะภาคประชาสังคมมีสองกลุ่มซึ่งไม่แน่ใจว่าเขาต้องการสันติภาพหรือไม่ กลุ่มแรก คือ กลุ่มของรัฐ ตัวอย่างที่อาจารย์ยกเรื่องไอปาแย จะเห็นว่าผู้กระทำเป็นเจ้าหน้าที่รัฐและการนำเจ้าหน้าที่รัฐเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมทำได้ยากมาก อย่างไรก็ตาม อาจมีกลุ่มรัฐที่ต้องการสันติภาพเช่นกัน กลุ่มที่สอง คือ กลุ่มผู้ใช้ความรุนแรงในพื้นที่ต้องการสันติภาพหรือไม่ หรือเขาอาจต้องการแต่ไม่แน่ใจว่าจะเป็นเวลานี้หรือไม่ อย่างที่อาจารย์บอกว่ารัฐใช้ความรุนแรง ทำให้ผู้ก่อความรุนแรงใช้ความรุนแรง แล้วรัฐก็ใช้ความรุนแรงตอบโต้เป็นวงเวียนอย่างนี้ เราอยู่ตรงนี้เราบอกว่าเราต้องการสันติภาพ แต่ภาคประชาสังคมอื่นอาจไม่อยากได้สันติภาพ แล้วเราจะทำอย่างไร

คำถามที่สอง จากการทำงานและได้สัมผัสกับคนทำงานในภาคประชาสังคม แต่อาจน้อยกว่าคนอื่นๆ ในที่นี้ จริงๆ แล้วภาคประชาสังคมเองคิดเหมือนกันหรือไม่ คล้ายกับที่อาจารย์บอกว่าภาคประชาสังคมอาจมีความต่าง เท่าที่ทำงานมา การมองปัญหาของภาคประชาสังคมเองมีความแตกต่างกันมาก ถ้าจะทำงานในเรื่องสามจังหวัด เราละเลยไม่ได้ในการมองมิติทางสังคมวิทยาของพื้นที่ เพื่อทำความเข้าใจเรื่องวัฒนธรรมและศาสนา แต่ก็รู้สึกได้ว่าวัฒนธรรมและศาสนาของคนในพื้นที่ก่อให้เกิดการชนกันทางวัฒนธรรมการทำงานของคนนอกพื้นที่ด้วยเช่นกัน และไม่แน่ใจว่าองค์กรภาคประชาสังคมที่ทำงานในพื้นที่มองคนมลายูมุสลิมหรือ ชาวบ้านในสายตาแบบเดียวกันหรือไม่ บางกลุ่มอาจมองด้วยความเห็นใจเพราะเขาเป็นเหยื่อ หรืออีกกลุ่มอาจมองว่าคนมลายูมุสลิมเป็นผู้ก่อความรุนแรง ความคิดแบบนี้ยังมีอยู่ในคนทำงานภาคประชาสังคมหลายๆ กลุ่ม ซึ่งการมองแบบนี้นำไปสู่วิธีการแก้ปัญหาที่ต่างกัน ปรากฏการณ์ที่สังเกตได้ คือ มีบางกลุ่มที่เข้าข้างคนมลายูมุสลิมมากๆ ในขณะที่บางกลุ่มไม่ชอบและต่อต้านไปเลย ถ้าเป็นแบบนี้จะเห็นได้ว่าในภาคประชาสังคมเองก็มีความคิดที่แตกต่างกันค่อน ข้างมาก แล้วการสร้างกระบวนการสันติภาพไปด้วยกันจะเป็นไปได้จริงหรือไม่

อาจารย์มารค ตามไท

เราลองมาแลกเปลี่ยนความเห็นในประเด็นสุดท้ายก่อน อย่างที่ผมบอกไปว่ามีกลุ่มที่เห็นไม่เหมือนกันได้ มีคนไม่อยากมีสันติภาพแล้วยุ มีกลุ่มต่างๆ ที่หยิบอาวุธไปปฏิบัติการเองในภาคประชาสังคม นั่นก็คือความยากของภาคประชาสังคม ภาคประชาสังคมไม่ได้มีความหมายโรแมนติกว่าเป็นกลุ่มที่ปรารถนาความดี แต่ในความเป็นจริงหมายถึงคนที่อยู่ในพื้นที่ มีเป้าหมายต่างกัน บางเป้าหมายอาจไม่สนับสนุนการอยู่กันอย่างสันติก็มี เพราะไม่อยากจ่ายราคาของมัน

คำถามสำคัญ คือ ภาคประชาสังคมที่มีความเห็นต่างกันจะทำอย่างไร การแก้ไขความต่างนี้อาจจะเป็นว่าไม่ทำอะไร ให้รัฐเข้ามาพยายามทำ หรือภาคประชาสังคมทำเอง และถ้าทำก็ไม่ใช่เรื่องง่าย ต้องคิด แต่มันก็มีขั้นตอนและองค์ความรู้ที่สามารถศึกษาได้ ถ้ากลุ่มหนึ่งซึ่งไม่ค่อยอยากอยู่อย่างสันติมีคุณค่าบางอย่างร่วมกับกลุ่มเล็กที่อยากอยู่อย่างสันติ เราก็นำกลุ่มเล็กมาคุยกันก่อน มันมีวิธีที่จะจัดการกับกลุ่มที่เห็นต่างในประชาสังคมโดยการหาจุดร่วมของ กลุ่มเล็ก แล้วจากนั้นจึงดึงกลุ่มที่ไม่เห็นด้วยเข้ามา เรียกว่า การพูดคุยแบบ Single Identity

คำถามเรื่องพื้นฐานการสร้างประตูไปสู่สันติภาพ จากประสบการณ์ที่ผมทำมา คือ เราแก้ปัญหาทั้งหมดไม่ได้ แต่เราวาดฝันว่าสังคมจะเป็นอย่างไรได้ แต่จะเริ่มทำโดยไม่พูดถึงความฝันเลยไม่ได้ เพราะมันจะไปคนละทาง อาจต้องทำคู่กัน ในขณะที่ทำงานด้านรูปธรรม ก็ต้องคุยกันไปด้วยว่าเราจะอยู่ร่วมกันในสังคมที่ปรารถนาอย่างไร มันจะได้เห็นว่ากำลังปรับทิศทางกันไป เพราะผมห่วงว่าถ้าต่างคนต่างทำตามเป้าหมายของตัวเองโดยที่ตอนต้นร่วมกัน เพราะคิดว่ามีเป้าหมายเดียวกัน เมื่อถึงจุดหนึ่ง มันจะมีปัญหาว่าอยากอยู่กันอย่างไร

ขอยกตัวอย่างเพื่อให้เห็นลักษณะที่ต่างมาก ซึ่งคนทำงานภาคประชาสังคมในภาคใต้ต้องข้ามผ่านไปให้ได้ ในอาร์เจนติน่า มีคนถูกรัฐอุ้มไปเยอะมากเมื่อ 30 ปีก่อน ส่วนมากเป็นคนที่อายุน้อยและตั้งท้องอยู่ เมื่อลูกเกิดมาจะถูกนำไปขาย ปัญหาที่เจ็บปวดคือ ปู่ยาตายายเจ็บปวดว่าหลานไม่อยู่ นี่เป็นปัญหาเฉพาะที่บางแห่งไม่มี การที่ประชาชนถูกรัฐอุ้มไปกักขังไม่ว่าจะด้วยเหตุผลอะไร เด็กที่ถูกส่งออกไปขายได้มีการทวงคืน ซึ่งมีโครงการที่ทำเรื่องนี้สะท้อนความยากลำบากในการทำงานอย่างเช่นเรื่องเด็กที่ทั่วโลกก็มีปัญหาเด็กแตกต่างกัน

คุณมันโซร์ สาและ

ผมอยากให้อาจารย์ช่วยอธิบาย Concept เรื่อง Peace ในสายตาของอาจารย์ เพราะมันอาจไม่ตรงกับความต้องการของชาวบ้าน เช่น รัฐบอกว่าอยากให้ความสันติสุขกลับมาเหมือนอย่างเก่า แต่คนที่นั่นจะถามว่าอยู่อย่างเก่านั้น เราอยู่อย่างถูกกดหรือไม่ หรือเราจะอยู่แบบสัญญาประชาคมไหม คำว่า “สันติภาพ” ของคนในพื้นที่อาจเกี่ยวข้องกับศาสนาและไม่เกี่ยวกับรัฐ แต่คนอยู่ดีกินดี ผมคิดว่าสันติภาพเป็นคำที่ละเอียดอ่อนและมีหลายเวอร์ชั่น ผมจึงอยากถามอาจารย์ในเรื่องนี้

อาจารย์มารค ตามไท

คำถามนี้เป็นคำถามที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่ง แต่ความเห็นของผมไม่ได้สำคัญเลยว่าผมเข้าใจสันติภาพอย่างไร ไม่สำคัญว่าผมจะอธิบายอย่างไร สิ่งสำคัญอยู่ตรงภาคประชาสังคมที่จะเป็น ผู้บอกให้รัฐเข้าใจว่าคนคิดอย่างไรเกี่ยวกับเรื่องการอยู่อย่างสันติสุข เรื่องนี้เราต้องบอก ผมไม่มีความสำคัญที่จะเล่าความคิดของผมให้ทั้งที่นี้หรือรัฐฟัง

แต่มีประเด็นเดียวที่อยากตั้งเวลาตอบคำถามนี้ คือ ต้องเข้าใจว่าประชาสังคมจังหวัดชายแดนภาคใต้กว้างมาก ความหลากหลายอาจมากกว่าที่เราอยากยอมรับกัน อย่างน้อยไทยพุทธก็มีกลุ่มหนึ่ง การอยู่อย่างสันติสุขบนพื้นฐานศาสนาก็จะมีสองกลุ่ม คือ ไทยพุทธกับมุสลิม ภาพที่จะสร้างต้องเป็นเรื่องที่คุยกัน แต่ไม่ใช่คุยกันเองในประชาสังคมเท่านั้น ต้องสื่อให้รัฐเข้าใจด้วย เพราะรัฐมีบทบาทเยอะและมีงบประมาณที่ลงไปมาก เราต้องบอกเพื่อสร้างความเข้าใจให้เกิดขึ้น

สำหรับกลุ่มตัวอย่างที่ต้องการให้ยกขึ้นมานั้น อย่าคิดถึงตัวอย่างพวกนี้เพื่อที่จะทำตาม แต่ให้เป็นตัวอย่างของการจะแก้อุปสรรค ให้เห็นการจัดลำดับความคิดในการแก้อุปสรรค และคิดให้เป็นระบบ

ยกตัวอย่างกลุ่มทำงานด้านเยาวชน เช่น สภาเยาวชนโคโซวา เป็นการรวมตัวกันเฉยๆ ของเยาวชนเอง และพยายามหาวิธีง่ายๆ เข้าไปในค่ายผู้ลี้ภัยแล้วทำกิจกรรมต่างๆ เช่น กีฬา ดนตรี กิจกรรมรักษาความสะอาด ให้ความรู้วิธีป้องกันกับระเบิด กลุ่มเยาวชนพูดคุยกันเองรู้เรื่องและก่อให้เกิดกำลังในสภาพแวดล้อมที่รุนแรง ในขณะที่ผู้ใหญ่ทำงานกับเยาวชนแล้วกลับไม่ได้ผล

ตัวอย่างกลุ่มทำงาน ด้านศาสนา เช่น กลุ่มนากาแลนด์ เป็นกลุ่มชาวคริสต์ ขณะที่คนส่วนใหญ่ในประเทศอินเดียเป็นฮินดู ตลอดเวลารัฐบาลอินเดียพยายามชักชวนกลุ่มกองกำลังของนากาแลนด์ 2-3 กลุ่ม มาพูดคุยกันเพื่อเข้ากระบวนการสันติภาพ แต่ไม่สำเร็จ เพราะว่ากลุ่มกองกำลังไม่ไว้ใจรัฐบาล ผู้นำศาสนาจึงเป็นคนไปคุยกับกลุ่มที่ใช้อาวุธซึ่งเป็นสมาชิกในคริสตจักรนากาแลนด์ อีกทั้งผู้นำศาสนาเป็นคนกลางที่พูดคุยกับรัฐบาลอินเดียเกี่ยวกับวิธีการแก้ ปัญหาลดความรุนแรง

………………..

ขอบคุณอาจารย์มารคค่ะ สำหรับสาระดีๆ ในวันที่งานของขบวนการประชาสังคมชายแดนใต้ดูเหมือนกำลังจะตีบตันหาทางไปต่อไม่ถูก :)

การสร้างกระบวนการสันติภาพ ในทัศนะอาจารย์มารค ตามไท

ปอได้มีโอกาสไปรวมพลประชาสังคมชายแดนใต้กับเขามา ในงานสัมมนา “ประชาสังคมกับกระบวนการสันติภาพ : การขยายพื้นที่ภาคประชาชนเพื่อการแก้ปัญหาความรุนแรงในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้” ที่หาดใหญ่ เมื่อวันที่ 30 กันยายน 2552 ค่ะ

กลับจากงานอย่างมี “ความหวัง” โดยหนึ่งในผู้ที่ทำให้ปอรู้สึกเช่นนั้น คือ “อาจารย์มารค ตามไท” จากปาฐกถานำก่อนที่เราจะเริ่มตั้งวงคุยกัน ในหัวข้อ “ประชาสังคมกับกระบวนการสร้างสันติภาพ”

ปาฐกถานี้แบ่งเนื้อหาออกเป็น 3-4 หัวข้อ คือ การสร้างกระบวนการสันติภาพ, ลักษณะทั่วไปของงานที่ประชาสังคมทำได้ในกระบวนการสันติภาพ, ตัวอย่างงานสันติภาพของประชาสังคม, ปัญหาบางอย่างที่ภาคประชาสังคมอาจเผชิญในการเข้าร่วมขบวนการสันติภาพ

วันนี้ขอนำเนื้อหาในส่วนที่ชื่อว่า “การสร้างกระบวนการสันติภาพ” มาเล่าสู่กันอ่านค่ะ

MTDSC-2163

“การสร้างกระบวนการสันติภาพ”

อาจารย์มารคเริ่มต้นด้วยการตั้งคำถามว่า “กระบวนการสันติภาพที่ว่านี้ต่างยังไงกับการเสนอมาตรการต่างๆ ที่คนทำกันอยู่เรื่อย?” ซึ่งที่ผ่านมาพบว่ามีหลายคนอยากจะช่วย หาวิธีเข้ามา แล้วก็มีคณะต่างๆ เข้ามา มีข้อเสนอมาตรการต่างๆ ออกมา “การเสนอมาตรการคือการเริ่มสร้างสันติภาพหรือเปล่า?”

ในความคิดของอาจารย์มารคนั้น “มันต่างกันมาก” คนส่วนใหญ่ไม่ได้เข้าใจกระบวนการสันติภาพว่าโยงอย่างไรกับมาตรการ กล่าวคือ การเสนอมาตรการเป็นแค่การรวมหัวกันคิดว่าขาดอะไรแค่นั้นเอง มันเป็นจุดเริ่มต้นนิดเดียวของกระบวนการสันติภาพ

แล้วถ้าเป็นกระบวนการสันติภาพ ต้องทำอะไรที่สำคัญ? อาจาย์มารคคิดว่ามีสองสิ่งสำคัญที่ต้องทำ คือ

หนึ่ง “การแสดงความสัมพันธ์ระหว่างมาตรการต่างๆ” กล่าวคือ มาตรการอาจจะมีเยอะ ทั้งเศรษฐกิจ การศึกษา พัฒนา สันติภาพ ฯลฯ แต่ไม่มีการแสดงว่ามาตรการทั้งหลายสัมพันธ์กันอย่างไร พอไม่แสดง ก็ไม่เกิดอะไรซักที บางหน่วยงานบอกว่าชอบข้อนี้ก็จะทำข้อนี้ อีกหน่วยจะทำข้อโน้นก็ทำข้อโน้น สะเปะสะปะ ไม่มีความเกี่ยวโยงกัน

ยกตัวอย่าง “มาตรการลดความรุนแรงที่กำลังเกิดขึ้นตรงหน้าซึ่งเป็นมาตรการระยะสั้นมีความสัมพันธ์อย่างไรกับยุทธศาสตร์การพัฒนา?” ตัวอย่างข้อนี้สำคัญเพราะว่ารัฐบาลเรายึดยุทธศาสตร์การพัฒนา ประเด็นก็คือว่า “ยุทธศาสตร์การพัฒนาทำได้หรือเปล่าถ้ายังไม่ลดความรุนแรง?” ถ้าทำไม่ได้ ก็แปลว่ามาตรการลดความรุนแรงต้องมาก่อน

ทำไมงานพัฒนาเดินไปไม่ได้ถ้าไม่ลดความรุนแรงก่อน? มีการพูดกันเยอะว่า การพัฒนาที่จะเป็นประโยนช์จริงๆ คือการพัฒนาจาก bottom-up ซึ่งแนวความคิด ทิศทางการพัฒนาที่มีส่วนในการแก้ปัญหาก็ต้องมาจากพื้นที่ และต้องมาจากหลายส่วนของพื้นที่ แต่ส่วนที่สำคัญส่วนหนึ่งก็คือผู้นำต่างๆ ของชุมชนในพื้นที่

แล้วผู้นำสามารถมี input เกี่ยวกับทิศทางการพัฒนาได้หรือเปล่าขณะที่ยังมีความรุนแรง? อาจารย์มารคพบว่าผู้นำในพื้นที่ไม่ได้รับโอกาส เพราะเกิดความไม่ไว้ใจ (รัฐ)กลัวว่าเขาจะมีส่วนในการสร้างความรุนแรง จึงไม่ให้โอกาส ไม่อยากให้ผู้นำในพื้นที่มีสิทธิตัดสินใช้งบประมาณบางอย่างในการพัฒนา เพราะยังระแวงอยู่ว่าอาจจะมีส่วนไปช่วยสร้างความรุนแรงมากขึ้น

ฉะนั้น ตราบใดที่บรรรยากาศยังมีความรุนแรงอยู่ การพัฒนาจากฐานรากก็ไม่สามารถเกิดได้ มาตรการการพัฒนาก็ถูกวางแผนมาจากที่อื่น คนก็จะบอกว่าทำไมไม่มาฟังเรา ซึ่งทางนั้น (หมายถึงรัฐ) ไม่พูดตรงๆ หรอก เขาจะบอกว่า ฟังได้แต่ห้ามให้อำนาจตัดสินหรือถืองบประมาณ ฟังอย่างเดียว เพราะเดี๋ยวจะเอางบประมาณไปใช้อย่างอื่น

อาจารย์มารคบอกว่า สองมาตรการนี้ต้องมาจูนกัน ว่าเมื่อไหร่ทำอะไรได้ ถ้าลดความรุนแรงไม่ได้ การพัฒนาเกือบจะเดินไม่ได้ ไม่ใช่แค่ทิศทางจะผิด เพราะไม่ไว้ใจผู้นำ แต่มีปัญหาอื่นๆ อีกมากมาย เช่น บริษัทประกันก็จะไม่รับประกันธุรกิจต่างๆ ที่จะมาลงทุนพัฒนา มันมีประเด็นอื่นๆ ตามมาเยอะ

อีกตัวอย่างหนึ่งคือ “การบังคับใช้กฎหมายกับการลดความรุนแรง” ถ้าส่วนหนึ่งของการลดความรุนแรงคือการพูดคุยกับผู้ใช้ความรุนแรงหรือผู้ก่อการ สิ่งที่ยากที่สุดเวลาคุยกับผู้ใช้ความรุนแรงและชักชวนเขาเข้ามาในกระบวนการสันติภาพ ก็คือการที่เหตุการณ์ต่างๆ (เช่นที่ไอร์ปาแย) ไม่สามารถจัดการได้ด้วยกระบวนการกฎหมาย (รู้ว่าใครทำก็จับไม่ได้ อันนี้ก็แปลว่าบังคับใช้กฎหมายไม่ได้) การบังคับใช้กฎหมายไม่ได้ทำให้การลดความรุนแรงยากมาก คนก็จะบอกว่ามันไม่มีประโยชน์หรอก เข้ามาก็เจอปัญหาเดิมอีก

มาตรการเหล่านี้ ทั้งการลดความรุนแรง การบังคับใช้กฎหมาย และยุทธศาสตร์การพัฒนา เหล่านี้จะอยู่ในลิสต์หมดเวลาคนเสนอมาตรการต่างๆ แต่ไม่มีลำดับขั้นว่าต้องทำอะไรก่อนหลัง

อาจารย์มารคจึงฝากให้คิดว่า “เวลาสร้างกระบวนการสร้างสันติภาพต้องมีลำดับของการทำมาตรการต่างๆ ด้วยว่ามันโยงกันยังไง ไม่เช่นนั้นมันก็ไม่สำเร็จ”

ประเด็นที่สอง คือเรื่อง “การออกแบบกระบวนการสันติภาพ” ซึ่งเป็นเรื่องค่อนข้างลึกซึ้ง เพราะมันไม่ใช่แค่ว่าออกแบบยังไงให้ลดความรุนแรง จริงๆ แล้วมันคือการออกแบบว่าเราอยากอยู่กันอย่างไรในสังคม ในที่สุดแล้วกระบวนการสันติภาพมันมีเป้าหมายสุดท้ายว่าเราอยากอยู่กันอย่างไรในสังคม

ทีนี้มันก็ต้องเป็นรูปร่างของสังคมที่เราอยากให้เกิดขึ้น มาตรการต่างๆ ในที่สุดต้องมีภาพให้เห็นว่า ถ้าทำสำเร็จตามลำดับขั้นตอน เราจะเห็นอะไรในสังคม และสังคมนั้นต้องเป็นสังคมที่เรากำลังต้องการให้เกิดขึ้น เพราะฉะนั้น กระบวนการสันติภาพแยกไม่ออกจากของซึ่งปกติเป็นนามธรรมแต่สำคัญ คือ “เราอยากเห็นสังคมเป็นยังไง” และในพื้นที่อาจจะอยากเห็นสังคมที่ไม่ตรงกับที่อื่นอยากเห็น เพราะฉะนั้นเราจะทำยังไงดี?

พอเราบอกว่าอยากเห็นสังคมเป็นอย่างไร ก็เกิดคำถามอีกส่วนหนึ่งว่า พร้อมที่จะจ่ายเท่าไหร่? สำหรับการเห็นสังคมนั้น “จ่าย” ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงเงิน แต่เราพร้อมที่จะจ่ายคอร์สอย่างอื่นเท่าไหร่เพื่อที่จะได้เห็นสังคมที่เราต้องการ

ยกตัวอย่างเรื่องการออกแบบบ้าน ถ้าเราอยากมีประตูที่ใหญ่ ก็ต้องการฐานที่แข็งแรง ฐานที่แข็งแรงก็คือเสาเข็มต้องเพิ่ม ทุกอย่างมันโยงกันหมด ถ้าต้องการประตูใหญ่เราก็ต้องมีคอร์สเพิ่มขึ้น นั่นคือพร้อมที่จะลงเสาเข็ม ถ้าต้องการสังคมบางอย่าง คอร์สอาจจะเป็นอย่างอื่น คือการปรับทัศนคติบางอย่าง วิธีการ ภาพบางอย่างเกี่ยวกับการเมืองการปกครอง สังคมที่พึงปรารถนา นั่นคือฐาน คือคอร์สที่เราต้องพร้อมจ่ายก่อน

อาจารย์มารคแสดงความเห็นว่า ความลำบากมากของงานที่พวกเรา (ภาคประชาสังคม) ทำคือ เราคิดถึงสิ่งที่ควรทำบนฐานว่าตัวเราเองอยากเห็น

มันต้องคิดบนฐานอะไร? อาจารย์มารคบอกว่า มาตรการและกระบวนการสันติภาพ ต้องคิดบนฐานของการ “อยากเห็นสังคมเป็นอย่างไร”

อาจารย์มารคบอกว่า เพราะฉะนั้น สองประเด็นนี้ คือเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างมาตรการกับการออกแบบกระบวนการ ในแง่คอร์ส ถึงแม้มันจะเป็นนามธรรม ถ้าไม่ทำ มันก็จะไม่มีพลังที่จะเสียสละเดินต่อ การทำงานในเรื่องพวกนี้ยากมาก มันยาก (เน้นเสียง) ถ้าเรามั่นใจว่าเรากำลังทำเพื่อสิ่งซึ่งเราปรารถนา เราก็พร้อมที่จะเสียสละ แต่ถ้าทำโดยไม่เห็นปลายทาง มีแต่ขั้นถัดไปเฉยๆ ทำงานชิ้นนี้แล้วไม่รู้ว่ามันนำไปสู่อะไร บางทีก็ท้อได้.

…ในโพสต์ถัดไป ปอจะมาเล่าต่อว่า ในทัศนะของอาจารย์มารคนั้น ลักษณะทั่วไปของงานที่ประชาสังคมทำได้ในกระบวนการสันติภาพ คืออะไรค่ะ…

หมายเหตุ : อ่านฉบับเต็มๆ ได้ที่นี่ค่ะ DSW เอาฉบับ PDF มาแขวนให้แล้ว :)

so this is justice?

Reading this news, my tears are dropping as my heart is crying. So this is justice???

Court clears military in Tak Bai case

Security forces were ‘just doing their duty’

The Songkhla Provincial Court has cleared security officials of misconduct in connection with the Tak Bai incident in which 85 demonstrators were killed in October of 2004.

The court ruled that members of the military were just carrying out their duty and could not be blamed for what had happened.

Seven people were killed in a mosque during the crackdown and another 78 demonstrators suffocated to death while they were being transported on trucks taking them to an army camp for detention in neighbouring Pattani province.

More than 1,000 people rallied outside the Tak Bai police station in Narathiwat to demand the release of six village defence volunteers they believed were unfairly detained. The suspects were suspected of having lied to police to protect those involved in a firearms robbery in which state weapons were stolen.

The court said there was no evidence to support the theory that some men in uniform who allegedly assaulted the demonstrators were acting on the orders of their superiors in charge of the crackdown.

Judge Yingyut Tanor-Rachin, who sat with Judge Jutarath Santisevee, said the officials were carrying out their duties and had compelling reasons to transport over 1,000 detained demonstrators from Tak Bai at the Thai-Malaysia border to Ingkayuthaborihaan Army Camp in Pattani on Oct 25, 2004.

Basing its ruling on a post-mortem inquest into the deaths, the court noted that members of the security forces were acting under an emergency law at the time which protected them from civil, criminal or disciplinary liabilities arising from their actions while performing their duty.

On Oct 25, 2004, soldiers cracked down on thousands of demonstrators rallying outside the Tak Bai police station with tear gas, water cannon and batons.

Some 1,292 persons were arrested and detained by the authorities. According to the National Human Rights Commission (NHRC), those detained were beaten with batons, kicked and punched, some whilst lying on the ground with their hands tied behind their backs.

The detained persons were then loaded into a trucks where they were piled up in many layers and transferred to Ingkayuthaborihaan army camp in Pattani, a journey which took several hours. A total of 78 people were found dead in the trucks in the incident that occurred during the Muslim fasting month of Ramadan.

“The relatives of the victims are not satisfied with the court ruling,” said Angkhana Neelaphaijit, chairwoman of the Working Group for Justice and Peace.

“But they can’t do anything. All they can do is walk away,” she said, adding that some were expected to appeal the verdict.

Human rights advocates following up on the Tak Bai case were also present in the court yesterday.

Many of the relatives who travelled hundreds of kilometres from their hometowns to hear the court decision said they were shocked by the outcome of the trial.

The case was moved to Songkhla province after the families of the victims and the authorities agreed that the trial should be held outside of Narathiwat and Pattani for security reasons.

Meanwhile, a local leader was shot dead in broad daylight in Pattani’s Muang district yesterday.

Waedolor Hayee Sorhor, deputy chairman of the Tanyonglulor tambon administration organisation (TAO) in Pattani, was gunned down in front of his house shortly after returning from a mosque. He was attacked by four motorcycle riders. Two schoolboys passing by the area sustained minor injuries in the attack.

By: DPA, BANGKOK POST and BangokPost.com
Published: 30/05/2009 at 12:00 AM

“อลูเวียร์” ซีแอลตัวที่ 4?

“ซีแอลตัวที่ 4 “อลูเวียร์” กับฝันถึงยาที่ไม่ต้องแช่ตู้เย็นของเด็กชายอมร ระบบหลักประกันสุขภาพไทย และความฝันในการมีชีวิตอยู่ของผู้ป่วยอีกจำนวนมหาศาล

pill22.jpg

ฝนที่มาก่อนฤดู..น้ำท่วม..ผลไม้ออกเร็ว..ค่าไฟแพงขึ้น ฯลฯ…ท่ามกลางความหมายมากมายของ “โลกร้อน” คนส่วนใหญ่ไม่รู้ว่า “อากาศร้อน” มีอีกความหมายต่อการมีชีวิตอยู่ต่อไปของผู้ติดเชื้อเอชไอวี/เอดส์ กลุ่มใหญ่

ในมหานครกรุงเทพที่บางครั้งอากาศร้อนจนหายใจแทบไม่ออก ไม่ไกลจากตึกสูงระฟ้าย่านสุขุมวิท “สมหญิง” และ “อมร” สองแม่ลูกที่ติดเชื้อเอดส์ อาศัยอยู่ในชุมชนแออัด…ทุกๆ วัน สิ่งหนึ่งสำคัญในการดำรงชีพสองแม่ลูกคือ “น้ำแข็ง” ไม่ใช่เพื่อมาคลายร้อน แต่เพื่อเก็บรักษายาต้านไวรัส “คาเลทรา” ที่ช่วยยืดระยะเวลาในการมีชีวิตอยู่ในโลกร้อนของพวกเขาต่อไป

เพราะสมหญิงกับลูกชายกินยาต้านเชื้อไวรัสสูตรพื้นฐานมาหลายปี จนกระทั่งมีอาการดื้อยา หมอจึงให้สองแม่ลูกกิน “คาเลทรา” ยาต้านไวรัสสูตรสำรอง ซึ่งทำให้ร่างกายของทั้งสองดีขึ้น แต่คาเทลรา ต้องอยู่ในความเย็น ไม่เช่นนั้นยาจะเสีย และบังเอิญว่าความยากจนไม่อนุญาตให้สมหญิงและลูกชายมีตู้เย็น สมหญิงจึงต้องใช้เงิน 1 ใน 4 ของรายได้อันน้อยนิดทั้งเดือนเพื่อให้เด็กชายอมรไปซื้อน้ำแข็งมาแช่ยา ไม่น่าแปลกใจว่า เช่นนี้…เด็กชายอมรจึงฝันถึงยาที่ไม่ต้องแช่น้ำแข็ง

เรื่องราวของสมหญิงและลูกชาย ซึ่งที่รับรู้กันอยู่ในวงแคบๆ จากวีดีโอเผยแพร่ขององค์กรหมอไร้พรมแดน-เบลเยี่ยม (ประเทศไทย) นี้ เป็นตัวแทนของผู้ติดเชื้อเอดส์อีก 500 รายที่ได้รับยาคาเลทราจากโครงการเข้าถึงบริการยาต้านไวรัสเอดส์ระดับชาติสำหรับผู้ติดเชื้อและผู้ป่วยเอดส์ ในขณะที่มีผู้ป่วยอีกราว 12,000 รายที่ร่างกายเกิดอาการดื้อยาต้านไวรัสพื้นฐาน และเข้าคิวรอยาสูตรสำรองอยู่ในปัจจุบัน

พวกเขาอาจไม่รู้ว่า อีกฟากหนึ่งของโลก ยาในฝันของเด็กชายอมรที่ไม่ต้องแช่น้ำแข็งมีวางขายที่สหรัฐอเมริกาตั้งแต่ปี 2548 แล้ว มันเป็นยาคาเลทราสูตรใหม่ชนิดเม็ด ที่มีชื่อทางการค้าว่า “อลูเวียร์” (Aluvir) นั่นเพราะแม้ผู้ป่วยเอดส์ของสหรัฐอเมริกาจะมีตู้เย็นสำหรับแช่ยา แต่ชีวิตของพวกเขากับคาเลทราก็ไม่ง่าย เมื่อต้องกินยาชนิดนี้ให้ตรงเวลาทุกวัน ท่ามกลางวิถีชีวิตในโลกสมัยใหม่ที่ต้องเคลื่อนไหวเดินทางอยู่ตลอดเวลา อลูเวียร์จึงเป็นทางเลือกในการมีชีวิตอยู่ที่ดีกว่า

ทว่าในประเทศไทย อลูเวียร์ยังไม่สามารถเป็นความหวังของผู้ป่วยเอดส์ได้ เพราะราคาที่สูงเกินกำลังจ่าย ยิ่งไปกว่านั้น บริษัทแอ็บบอต ลาบอแรตอริส ผู้ผลิตอลูเวียร์ได้ปฏิเสธที่จะขายยาชนิดนี้ในเมืองไทยด้วยถอนการขึ้นทะเบียนยาดังกล่าวในประเทศไทย เพื่อเป็นการโต้ตอบกระทรวงสาธารณสุขของไทย ที่ประกาศมาตรการบังคับใช้สิทธิ หรือ ซีแอล เพื่อนำเข้ายาคาเลทรา สูตรเก่าที่ต้องแช่เย็นจากประเทศอินเดียในราคาที่ถูกกว่าไปเมื่อวันที่ 25 มกราคม 2550 ที่ผ่านมา

การประกาศมาตรการบังคับใช้สิทธิ หรือ ซีแอล (CL: Compulsory Licensing) เป็นการใช้สิทธิโดยรัฐเพื่อสาธารณ ประโยชน์ตามขอบเขตข้อตกลงด้านทรัพย์สินทางปัญญาที่เกี่ยวกับการค้า หรือทริปส์ (TRIPs: Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights) และปฏิญญาโดฮาที่ว่าด้วยความตกลงทริปส์กับการสาธารณสุข (Doha Declaration on TRIPs and Public Health) ภายใต้องค์การการค้าโลก โดยมาตรา 31(b) ของทริปส์ อนุญาตให้ประเทศต่างๆ ใช้สิทธิเหนือสิทธิบัตรกับยารักษาโรคสำคัญที่มีราคาสูงมากจนรัฐไม่มีงบประมาณเพียงพอในการจัดหามาบริการแก่ประชาชนได้อย่างเพียงพอ

แน่นอนว่า ผู้เสียประโยชน์จากการทำซีแอลในครั้งนี้ คือบริษัทยาซึ่งได้ “กำไรน้อยลง” นำมาสู่มาตรการโต้ตอบต่างๆ อาทิ การถอนการขึ้นทะเบียนยาอลูเวียร์ แคมเปญจ์ต่อต้านการทำซีแอลของรัฐบาลไทย กระทั่งการปรับระดับประเทศไทยให้อยู่ในบัญชีรายชื่อประเทศที่ต้องจับตามองเป็นพิเศษ อันเสมือนเป็นการบอกว่า “ถ้าไทยไม่ยกเลิกซีแอล สหรัฐก็จะยกเลิกสิทธิพิเศษทางการค้าแก่ไทย”

จอน อึ๊งภากรณ์ และ กรรณิการ์ กิจติเวชกุล สองเอ็นจีโอที่ต่อสู้เพื่อการเข้าถึงยาของผู้ป่วยเอดส์ไทยเรียกสิ่งที่เกิดขึ้นนี้ว่าเป็นการ “จับผู้ป่วยเป็นตัวประกัน”

กระนั้นความพยายามช่วยให้ผู้ป่วยเอดส์เข้าถึงยายังคงดำเนินต่อไป ล่าสุด นพ.มงคล ณ สงขลา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขได้เดินทางไปยังสหรัฐอเมริกา เพื่อชี้แจงข้อเท็จจริงรวมทั้งแสดงหลักฐานต่อองค์กรเอกชนและสภาคองเกรสของสหรัฐ ว่าการทำซีแอลของไทยเป็นไปด้วยความโปร่งใส ไม่ได้ผิดกฎใดๆ ตามความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน มากไปกว่านั้น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขยังได้ร่วมลงนามในข้อตกลงระหว่างรัฐบาลไทยและมูลนิธิคลินตันในการจัดซื้อยารวม โดย นพ.มงคล เปิดเผยว่า ในการลงนามข้อตกลงซื้อยาร่วมกันระดับโลกกับอีก 66 ประเทศกำลังพัฒนาครั้งนี้ ได้มีการหารือกับผู้แทนจากบริษัทยา แมทริกซ์ ผู้ผลิตยาสามัญของประเทศอินเดีย ซึ่งผลิตยาสามัญที่เสมือนยาต้านไวรัสเอดส์ “คาเลทรา” ชนิดเม็ด หรือชื่อทางการค้า “อลูเวียร์”

“มีการเสนอขายที่ถือว่าดีที่สุดในขณะนี้คือ 695 เหรียญสหรัฐต่อคนต่อปี หรือประมาณ 2,027 บาทต่อคนต่อเดือน จากก่อนหน้าที่บริษัทยาเสนอขายให้ประเทศไทยที่ราคา 850 เหรียญสหรัฐต่อคนต่อปี ให้กับ 16 ประเทศที่ร่วมกันซื้อยาในครั้งนี้” นี่คือข่าวดีที่ นพ.มงคล เปิดเผยต่อสื่อมวลชน

ด้วยข้อเท็จจริงที่ว่า แม้บริษัทแอ็บบอตฯ จะถอนการขึ้นทะเบียนยาอลูเวียร์ในประเทศไป แต่แอ็บบอตได้จดสิทธิบัตรไว้แล้ว ฉะนั้น หากประเทศไทยจะซื้อจากอินเดียตามโครงการจัดซื้อยารวมกับมูลนิธิคลินตัน จะต้องมีการประกาศมาตรการบังคับใช้สิทธิเพิ่มสำหรับยาอลูเวียร์นี้ ซึ่งจะกลายเป็นการทำซีแอลกับยาตัวที่ 4 ของประเทศไทย

“อลูเวียร์เป็นยาที่จำเป็น ผมแปลกใจเหมือนกันที่กระทรวงสาธารณสุขทำซีแอลกับคาเลทรา เพราะมันมีปัญหาอุปสรรคมาก ต้องเก็บในที่เย็น ต้องเอาใส่กระติกน้ำแข็งไปกินข้างนอก ขณะที่อลูเวียร์เป็นยาตัวเดียวกัน แต่พกติดตัวสะดวก จริงๆ น่าทำอลูเวียร์ตั้งแต่แรกมากกว่า แต่ถ้าทำจริงก็ไม่รู้แอ็บบอตจะโกรธขนาดไหน ขนาดคาเลทราที่เขาจะโละสต๊อกอยู่แล้ว เขายังโกรธขนาดนี้” จอน อึ๊งภากรณ์ ให้ความเห็น

แม้จะได้รับแรงกดดันจากบริษัทยาและผู้แทนการค้าสหรัฐฯ ในรูปแบบต่างๆ แต่ดูเหมือนว่ากระทรวงสาธารณสุขของไทยยังคงยืนหยัดในมาตรการบังคับใช้สิทธิ หรือ ซีแอล ไม่เปลี่ยนแปลง

ข้อมูลจากสมุดปกขาวของรัฐมนตรีว่การกระทรวงสาธารณสุขของไทยที่ออกเผยแพร่เมื่อต้นปี ระบุว่า ในระยะเวลาอีกไม่นานจะมีผู้ติดเชื้อเอดส์อย่างน้อย 5 หมื่นราย ที่มีอาการดื้อยาต้านไวรัสสูตรพื้นฐานและต้องการยาต้านไวรัสสูตรสำรอง โดยก่อนหน้านี้ บริษัทแอ็บบอตฯ ได้เสนอขายยาคาเลทรา “สูตรเก่า” ให้กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ในราคาเดือนละ 6,000 บาท หรือปีละ 72,000 บาทต่อคน หากต้องให้ยาผู้ป่วย 5 หมื่นราย กระทรวงฯ ต้องใช้งบถึง 3,600 ล้านบาท ซึ่งไม่มีทางที่รัฐจะจัดสรรงบประมาณให้เพียงพอกับทุกคนได้ เนื่องจากมีภาระที่ต้องให้ยาสูตรแรกแก่ผู้ป่วยอีกหลายแสนคน

…คาเลทรา “สูตรเก่า” จากแอ็บบอตราคา 6,000 บาทต่อคนต่อเดือน ในขณะที่อลูเวียร์ หรือคาเลทรา “สูตรใหม่” จากประเทศอินเดียมีราคาที่ 2,027 บาทต่อคนต่อเดือน…

ใช่หรือไม่ว่า เช่นนี้แล้วการประกาศบังคับใช้สิทธิ หรือ ซีแอล ต่อยาตัวที่ 4 “อลูเวียร์” จึงเป็นความจำเป็นที่กระทรวงสาธารณสุขต้องเดินหน้าต่อไป

ไม่เพียงแต่ความฝันถึงยาที่ไม่ต้องแช่ตู้เย็นของเด็กชายอมรในโลกที่ร้อนขึ้นจะเป็นจริงเท่านั้น หากยังหมายรวมถึงเม็ดเงินในระบบหลักประกันสุขภาพของไทย อันจะต่อเติมความฝันในการมีชีวิตอยู่ของผู้ป่วยอีกจำนวนมหาศาลที่จะตามมา.

http://www.peoplepress.in.th/archives/autopagev3/show_page.php?group_id=1&auto_id=1&topic_id=185&topic_no=20&page=1&gaction=on